استرآباد به محمد آباد يك فرسخ و جاده مسطح و تيغ زار و حول و حوش آبادى و به جنگل يكه مازو نزديك / 56 / محمدآباد ده معتبر آباد و با جمعيتى است . از محمدآباد به پل حاجى قره يك فرسخ جادّه ، در دو سه مكان نهر خراب و باتلاق است . خصوصا فصل زمستان سخت مىشود و تكه تكه در راه نى زار و گالى زار كه « چگن » باشد ديده مىشود و بعضى جاها هم چمن طبيعى و علف زار قابلى است . طايفهء دو گونچى كه يك تيره از طايفهء آتاباى است در اطراف پل حاجى قره سكنى دارند . پل معروف به حاجى قره در روى قره‌سو واقعست و مركب از هجده چشمه است . در سال بيست و سيم جلوس سلطنت شاهنشاه سعيد شهيد ناصر الدين شاه قاجار نور اللّه مضجعه بنا شده . در فصل بهار اين آب خالى از اهميت نيست و در تابستان اغلب خشك است . بناى پل از آجر و رويش سنگفرش [ است ] و چهار مناره آجر در ابتدا و انتهايش بر پا كرده و با جزئى مرمّتى آباد مىشود و اهميتى بسزا دارد . در سمت غربى اين پل به فاصلهء سيصد قدم قراولخانه از آجر در روى تپّه به امر دولت براى مستحفظى بنا شده . سابقا دو اطاق داشته و اطاقها خراب ، ولى محوطه‌اى كه از داخل آخور مال ساخته‌اند باقى است و چنانچه مرمت شود و درب بگذارند و مستحفظ داشته باشد خيلى مفيد است . از پل حاجى قره به آن قلعه يك فرسخ و راه مايل به سمت مشرقست و همه جا مسطح و زمين چمن زار است . بناى آن قلعه در نقطه‌ايست كه از سه سمت خاكريزى احاطه دارد . اين نقطه خيلى قديم و آثار قدمتش معلوم و آثار شهريّت و خندق و خاكريز او هويداست . نسبت اين آثار خاكريز را به امير تيمور مىدهند . آق قلعه قلعه‌ايست محكم ، بناى او در اوّل سلطنت شاهنشاه سعيد شهيد ناصر الدين شاه قاجار نوراللّه مرقده [ شده ] . ديوارهاى قلعه از خشت و گل و چينه است و از طرف داخلى قلعه پشت ديوارها تماما مردرو و سر / 57 / ديوارها كنگره و روى او آجر است و در چهار گوشهء قلعه چهار برج است كه ميان هر برج يك عراده توپ ايرانى بىخان گذارده‌اند و يك عراده توپ هم براى شليك در داخل قلعه روى تپهء مرتفعى قرار داده‌اند . حمام و ذخيره هم دارد كه از عدم تعمير مخروبه شده و اين قلعه دو دروازه دارد از آجر و به قدر گنجايش يك فوج سرباز اطاق تحتانى و فوقانى ساخته‌اند كه به واسطهء عدم تعمير قريب به انهدام است و دو حياط خلوت هم از آجر در داخل قلعه است كه مخروبه شده و پوشش اين اطاقها و